Het is fascinerend om te zien hoe vrijwel alle gesprekken over de vroege eliminatie van het Nederlands elftal over psychologische zaken gaan, terwijl men daar nog altijd geen professional voor heeft aangesteld, schrijft volkskrant.nl-columnist Bram Bakker. Maar Europees kampioen kun je pas worden, als het goed zit tussen de oren.

Hoe begeleid je een verzameling topsporters? Ruim een week na de uitschakeling van het Nederlands voetbalelftal rollen de deskundigen nog dagelijks over elkaar heen met pogingen om het falen van Oranje te verklaren.

Opvallend is dat het daarbij zelden om technische bagage gaat die onze jongens zouden missen. Het thema is bij herhaling het ontbreken van een goede sfeer in de groep. Het ene genie gunt het andere het licht in de ogen niet, daar komt het steeds ongeveer op neer.
Waar Portugal inmiddels de halve finale heeft bereikt door zich collectief achter hun grootste talent Ronaldo te scharen, daar voeren wij een achteraf gesprek over jongens die het hele clubseizoen top waren, maar bij het EK nergens te bekennen.

Als je 23 voetballers met een bovengemiddeld ego weken lang bij elkaar zet, en van ze vraagt om hun ego’s ondergeschikt te maken aan het teambelang, dan wil je iets heel ingewikkelds van die jongens.

Primeur
Het Nederlandse elftal had naar dit EK meer begeleiders mee dan voetballers, een primeur. Maar mentale begeleiding ontbrak nog steeds. Fascinerend om te zien hoe vrijwel alle gesprekken over de vroege eliminatie van het Nederlands elftal over psychologische zaken gaan, terwijl men daar nog altijd geen professional voor heeft aangesteld.

De vraag is ook of het zinvol is om zo’n sportpsycholoog of mental coach aan de begeleidingsstaf toe te voegen. Bij de vorige Olympische spelen zouden onze waterpolodames er goud aan te danken hebben, maar toen dezelfde man een paar maanden geleden werd ingevlogen voor de beslissende kwalificatiewedstrijd kon dat het verlies niet voorkomen…

Onbeheersbare moeite
Als je 23 voetballers met een bovengemiddeld ego weken lang bij elkaar zet, en van ze vraagt om hun ego’s ondergeschikt te maken aan het teambelang, dan wil je iets heel ingewikkelds van die jongens. Liever dan de beker winnen, willen ze zelf uitblinken. Het collectief is nooit meer dan een verzameling individuen met een zekere mate van overeenstemming over het sportieve doel. Meer dan de helft is daarbij veroordeeld tot een rol op de bank, en het is weinig verbazingwekkend als sommige mannen daar vervolgens onbeheersbare moeite mee blijken te hebben.

De cruciale vraag is nu wat je hiermee moet doen. Hopen op volwassenheid en bereidheid zich op te offeren ten behoeve van de groep is naïef en vragen om moeilijkheden. Het enige dat kan helpen is dat ieder individu steun kan zoeken bij een vertrouwensfiguur, een man of vrouw die hij kent, en waar hij vrijuit tegen kan spreken over frustraties en onzekerheden. Zo’n vertrouwensfiguur moet per definitie onafhankelijk zijn, dus niet in dienst van de voetbalbond of de bondscoach werken. Het moet ook een professional met een beroepsgeheim zijn, die niet uit de school klapt tegen wie dan ook, en zeker niet de media.

Ted Troost
Toen we in 1988 wel succesvol waren was er zo’n man in de omgeving van het Nederlands elftal. Hij heette Ted Troost en was haptonoom van beroep. De mannen waar we toen op leunden, jongens als Gullit en van Basten, bezochten Troost wanneer ze daar behoefte aan hadden. Buiten het spelershotel en buiten het oog van de media. Dat werkte prima, en er was ook bijna niemand die hier bezwaar tegen maakte.

Anno 2012 is alles rond het Nederlands elftal extreem strak geregeld, en ontbreekt het de spelers die niet alleen een groot ego hebben, maar ook onder zeer grote druk staan, aan een uitlaatklep die ze zelf hebben kunnen kiezen. Juist daardoor ontbreekt het aan eenheid, hoe tegenstrijdig dit ook mag klinken.

Het valt te hopen dat de evaluatie van dit geflopte toernooi in ieder geval nieuwe inzichten zal opleveren met betrekking tot de mentale begeleiding. Want Europees kampioen kun je pas worden als het goed zit tussen de oren…